آشنایی و آموزش هنر قلابدوزی (رشتی دوزی)

در فرهنگ معین قلابدوزی به معنای دوختن نقوش بر روی پارچه، با قلاب و رشته های ابریشم است. قلابدوزی یکی از سوزن دوزی های زیبا و غنی و نیز از صنایع دستی ایرانی است. سابقه ی آن به ۵۵۰ سال قبل از میلاد بازمی گردد و باستان شناسان نمونه ای از این هنر را در منطقه ی لولان یافته اند.

قلابدوزی

با وجود این که بعید به نظر می رسد عمر پارچه چنین طولانی باشد، اما بیش از ۶۰ نمونه از پارچه هایی که مربوط به دوره ی ساسانیان است در موزه های دنیا نگهداری می شود. پارچه هایی که بافت و طرح ایرانی داشت به قدری در اروپا مشهور بود که معمولا برای روپوش قبر سلاطین و بزرگانشان از این پارچه ها و قالی ها استفاده می کردند.

این هنر در دوره ی سلجوقیه به شکوفایی بیشتری رسید و از هنرمندان رشت، اصفهان و مشهد نمونه های زیبایی از آن دوران به یادگار مانده است.

از قلاب دوزی برای تزیین جاقرآنی، رومیزی، رویه کرسی، تزیین سجاده، لبه یقه، رویه ی کوسن، رویه ی دمپایی های زنانه، کلاهک آباژور و… استفاده می شود.

معمولا قلاب دوزی به سه روش انجام می شود: ساده، برجسته و معرق. زیباترین و پرکاربردترین روش، معرق است که در آن ماهوت رنگی را در اشکال مورد نظر بریده و روی گلبرگ ها و برگ هایی که در زمینه کار است قرار می دهند و با کمک قلاب دور آن را به پارچه متصل می کنند.

ابزار مورد نیاز

قلاب: قلابی که برای قلاب دوزی استفاده می شود فلزی است و بر خلاف سایر قلاب ها نوک آن تیز است و انحنا ندارد. در ۵ میلی متری نوک قلاب هم یک بریدگی وجود دارد.

جریده: از دیگر ابزارهای قلاب دوزی جریده است که مانند گیره قسمتی از پارچه در دهانه ی آن قرار می گیرد و بعد توسط زانو آن را فشار می دهند تا پارچه بتواند از آن خارج شود. در ادامه سرنخ رنگی گره زده می شود وقلاب از روی پارچه به درون فرو برده می شود، گره را در شیار مورب قلاب گیر می اندازند و بعد قلاب را از پارچه خارج می کنند. به این صورت یک نیم دایره از نخ تشکیل می شود. این کار به قدری تکرار می شود که خطوط طرح به صورت زنجیر وار دوخته شود.

پارچه: معمولا از پارچه ی ماهوت مرغوبی به رنگ های آبی تیره، سیاه، زرشکی، قهوه ای و قرمز تند برای زمینه استفاده می شود.

نخ: نخ ها تابیده در رنگ های مختلف و از جنس ابریشم طبیعی است.

طرح: طرح هایی که معمولا در قلاب بافی مرسوم اند، طرح های قدیمی ای هستند که از گذشته استفاده می شدند.

شیوه کار

روی چهارپایه ای کوتاه نشسته و قسمتی از پارچه را لای جریده قرار می دهند. به کمک زانو آن را به هم فشار می دهند تا پارچه خارج نشود. بعد یک سر نخ را گره زده و در حالی که قلاب را از روی پارچه فرو کرده اند به داخل، گره را در شیار قلاب قرار داده و آن را از پارچه به بیرون می کشند. در حالی که نخ خارج شده از پارچه به خود حالت نیم دایره گرفته، در فاصله ای معین باز قلاب باید به داخل فروبرده شود، نخ را بر روی شیار آن قرار دهند و قلاب را از از پارچه خارج کنند. با این کار نیم دایره ی قبلی سفت می شود و بر روی کار می نشیند. با تکرار این حالت است که نقشی زنجیره ای روی پارچه ایجاد می شود.

چکیده

قلابدوزی یکی از سوزن دوزی های زیبا و غنی و نیز از صنایع دستی ایرانی است. که از آن برای تزیین جاقرآنی، رومیزی، رویه کرسی، تزیین سجاده، لبه یقه، رویه ی کوسن، رویه ی دمپایی های زنانه، کلاهک آباژور و… استفاده می شود.

درباره نویسنده

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *